In de zorg kom je soms op een punt waarop regels en gevoel botsen. Je wilt het juiste doen, maar wat is dat in zo’n situatie? Tijdens een moreel beraad onderzoeken collega’s samen wat in die situatie goede zorg is voor de bewoner en voor henzelf. Gespreksleiders Annette Brandenburg en Siegrit Jonker-Oranje vertellen hoe zo’n moreel beraad werkt, wat het oplevert en waarom het hen aan het hart gaat.
“In de zorg werk je met hoofd, hart en handen. Als die niet meer samen in balans zijn, weet je dat er een moreel beraad moet komen.” Siegrit Jonker-Oranje is geestelijk verzorger bij Noorderbreedte en is als gespreksleider betrokken bij morele beraden. “Een moreel beraad is een gesprek tussen collega’s over een situatie of dilemma waarbij regels en gevoel botsen. Onder leiding van een gespreksleider onderzoeken alle betrokken collega’s samen wat er precies aan de hand is, waarom het lastig voelt en welke waarden daarbij meespelen, zoals vrijheid, veiligheid of menswaardigheid.”
Geen oplossing maar een richting
“Zo’n gesprek verloopt volgens een stappenplan”, vult Annette Brandenburg aan. Zij werkt als secretaresse bij Noorderbreedte Toutenburg en is dit jaar ook opgeleid tot gespreksleider. “Eerst verkennen we de situatie: wat is precies het probleem, waarom schuurt het? Daarna benoemen we de waarden die meespelen en welke botsen. We kijken dan samen wat er echt toe doet. Een gespreksleider leidt een moreel beraad en zorgt dat iedereen aan bod komt. We trekken geen conclusies, maar helpen het team om zelf te ontdekken wat de best mogelijke keuze is.” Siegrit knikt. “Het gaat niet om een oplossing, maar om een richting. Wat is nu goed om te doen voor deze bewoner, op dit moment?”
Een moreel beraad duurt meestal anderhalf tot twee uur. Dat is volgens Siegrit nodig. “Je wilt een laagje dieper gaan. Waarom raakt dit mij zo? Wat vind ik goede zorg? Dat zijn geen vragen die je even tussen de bedrijven door stelt. Iedereen mag zijn perspectief delen, er wordt geluisterd zonder oordeel. Zo ontstaat begrip voor elkaar en inzicht in wat in deze situatie het beste past voor de bewoner en voor het team.”
Keuzes met het hart
“De thema’s die tijdens een moreel beraad aan bod komen, zijn heel verschillend”, vervolgt Siegrit. “Soms gaat het over vrijheid versus veiligheid, zoals bij het ‘open deuren-beleid’. Soms over autonomie: mag iemand zelf bepalen of hij wil roken of een biertje drinkt, ook als dat niet goed is voor de gezondheid?”
“Of over balans in de aandacht”, voegt Annette toe. “Wat doe je als een bewoner veel tijd vraagt, maar je ook anderen recht wilt doen? Je wilt het voor iedereen goed doen maar je moet soms water bij de wijn doen. En dat schuurt. Dan helpt het om samen te onderzoeken wat ieders drijfveer is.”
Betekenisvolle stappen
Siegrit herinnert zich een moreel beraad over een bewoner met slikproblemen. “Voor deze mevrouw was eten iets waar ze blij van werd. Maar door haar slikproblematiek mocht ze niet meer alles eten, alleen nog gemalen voedsel. Aan dat gegeven kunnen we tijdens een moreel beraad natuurlijk niks doen. Maar tijdens een beraad kan wel naar voren komen bij welke waarde het botst. In het geval van deze vrouw was dat autonomie, ze kon niet meer zelf bepalen wat ze at.” Er verschijnt een warme glimlach op Siegrits gezicht. “Dan ontstaan er vaak nieuwe handelingsalternatieven. Soms kleine, maar betekenisvolle stappen. Deze bewoner mag nu meebeslissen over het weekmenu. Dat vind ik een hele mooie uitkomst van een moreel beraad.”
Wat het oplevert
Na afloop van een moreel beraad is niet alles opgelost. “En dat hoeft ook niet. Het is vaak al een opluchting dat het gesprek er was”, vertelt Annette. “Mensen voelen zich gehoord en gesteund. Soms hoor je later: ‘nu ik dit weet, kan ik er beter mee omgaan’. Dat is een mooi compliment.” Ze benadrukt dat een moreel beraad niet alleen gaat over bewoners, maar ook over zorg voor elkaar. “Het motto van Noorderbreedte is: ‘Een waardevolle dag voor bewoners én medewerkers’. Het is belangrijk hoe jij zelf in je werk staat. En daar kan een moreel beraad bij helpen.”
‘Met regels en met je hart’
Moreel beraad raakt aan de kern van wat zorg verlenen is, vinden beiden. “Het gaat over menswaardigheid”, zegt Siegrit. “Over wat het betekent om echt goed te zorgen, met regels en met je hart. Wat is goede zorg voor deze bewoner op dit moment, niet alleen volgens het boekje. Daar gaat mijn hart sneller van kloppen.” Daar is Annette het mee eens. “Je mag het spannend vinden, of lastig. Daarover praten hoort bij ons werk. Want zorg verlenen doe je met je hart. En als iets aan dat hart wringt, dan moet je het daar ook over hebben.”
Een groeiende groep gespreksleiders
Noorderbreedte telt inmiddels veertien gespreksleiders die een moreel beraad kunnen begeleiden. Dat zijn geestelijk verzorgers, maar ook medewerkers uit andere functies die hiervoor een training hebben gevolgd. Dat maakt het laagdrempelig, vindt Annette. “Er is altijd wel iemand beschikbaar, en we komen naar alle locaties. We hopen dat teams vaker de stap zetten om een moreel beraad aan te vragen. Ook preventief, niet pas als het echt vastloopt.” Siegrit knikt instemmend. “Met een moreel beraad verlies je niks. Je wint alleen maar.”
